Évaluation de progression · Chapitre 7
Devoir sur 20 : Complexes et similitudes Devoir d'une heure, sur 20 points, commun aux séries S1-S3 et S2-S4 (il ne porte que sur le socle commun). Calculatrice autorisée. Seuil proposé : 10/20. Corrigé et barème à la fin.
Sujet Le plan est muni d'un repère orthonormé direct ( O ; u ⃗ , v ⃗ ) (O\,;\vec u, \vec v) ( O ; u , v ) .
Exercice 1 (8 points)
On pose z 1 = 3 + i z_1 = \sqrt3 + i z 1 = 3 + i et z 2 = 1 − i z_2 = 1 - i z 2 = 1 − i .
Écrire z 1 z_1 z 1 et z 2 z_2 z 2 sous forme exponentielle. (2 points)
Écrire Z = z 1 z 2 Z = \dfrac{z_1}{z_2} Z = z 2 z 1 sous forme algébrique, puis sous forme exponentielle. (2 points)
En déduire les valeurs exactes de cos 5 π 12 \cos\dfrac{5\pi}{12} cos 12 5 π et de sin 5 π 12 \sin\dfrac{5\pi}{12} sin 12 5 π . (2 points)
À l'aide des formules d'Euler, linéariser sin 2 x cos x \sin^2 x\cos x sin 2 x cos x . (2 points)
Exercice 2 (12 points)
Soit P ( z ) = z 3 − ( 5 + 5 i ) z 2 + 18 i z + 10 − 10 i P(z) = z^3 - (5 + 5i)z^2 + 18iz + 10 - 10i P ( z ) = z 3 − ( 5 + 5 i ) z 2 + 18 i z + 10 − 10 i .
Vérifier que P ( 1 + i ) = 0 P(1 + i) = 0 P ( 1 + i ) = 0 . (1 point)
Déterminer les complexes p p p et q q q tels que, pour tout complexe z z z , P ( z ) = ( z − 1 − i ) ( z 2 + p z + q ) P(z) = (z - 1 - i)(z^2 + pz + q) P ( z ) = ( z − 1 − i ) ( z 2 + p z + q ) . (2 points)
Vérifier que ( 2 − 2 i ) 2 = − 8 i (2 - 2i)^2 = -8i ( 2 − 2 i ) 2 = − 8 i , puis résoudre dans C \mathbb{C} C l'équation P ( z ) = 0 P(z) = 0 P ( z ) = 0 . (3 points)
On note A A A , B B B , C C C les points d'affixes 1 + i 1 + i 1 + i , 3 + i 3 + i 3 + i et 1 + 3 i 1 + 3i 1 + 3 i . Calculer z C − z A z B − z A \dfrac{z_C - z_A}{z_B - z_A} z B − z A z C − z A , puis en déduire la nature du triangle A B C ABC A BC . (2 points)
Soit r r r la rotation de centre A A A qui transforme B B B en C C C . Donner son angle, puis son écriture complexe. (2 points)
Déterminer l'affixe du point D D D tel que A B D C ABDC A B D C soit un carré. (2 points)
Corrigé et barème (après avoir cherché) Exercice 1
1. (2 pts)
(1 pt) ∣ z 1 ∣ = 3 + 1 = 2 |z_1| = \sqrt{3 + 1} = 2 ∣ z 1 ∣ = 3 + 1 = 2 , cos θ = 3 2 \cos\theta = \frac{\sqrt3}{2} cos θ = 2 3 , sin θ = 1 2 \sin\theta = \frac12 sin θ = 2 1 : z 1 = 2 e i π 6 z_1 = 2e^{i\frac{\pi}{6}} z 1 = 2 e i 6 π .
(1 pt) ∣ z 2 ∣ = 2 |z_2| = \sqrt2 ∣ z 2 ∣ = 2 , cos θ = 2 2 \cos\theta = \frac{\sqrt2}{2} cos θ = 2 2 , sin θ = − 2 2 \sin\theta = -\frac{\sqrt2}{2} sin θ = − 2 2 : z 2 = 2 e − i π 4 z_2 = \sqrt2\,e^{-i\frac{\pi}{4}} z 2 = 2 e − i 4 π .
2. (2 pts)
(1 pt) Z = ( 3 + i ) ( 1 + i ) ( 1 − i ) ( 1 + i ) = 3 + i 3 + i − 1 2 = 3 − 1 2 + i 3 + 1 2 Z = \dfrac{\left(\sqrt3 + i\right)(1 + i)}{(1 - i)(1 + i)} = \dfrac{\sqrt3 + i\sqrt3 + i - 1}{2} = \dfrac{\sqrt3 - 1}{2} + i\,\dfrac{\sqrt3 + 1}{2} Z = ( 1 − i ) ( 1 + i ) ( 3 + i ) ( 1 + i ) = 2 3 + i 3 + i − 1 = 2 3 − 1 + i 2 3 + 1 .
(1 pt) Z = 2 2 e i ( π 6 + π 4 ) = 2 e i 5 π 12 Z = \dfrac{2}{\sqrt2}\,e^{i\left(\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{4}\right)} = \sqrt2\,e^{i\frac{5\pi}{12}} Z = 2 2 e i ( 6 π + 4 π ) = 2 e i 12 5 π .
3. (2 pts) On identifie 2 ( cos 5 π 12 + i sin 5 π 12 ) \sqrt2\left(\cos\frac{5\pi}{12} + i\sin\frac{5\pi}{12}\right) 2 ( cos 12 5 π + i sin 12 5 π ) avec la forme algébrique :
(1 pt) cos 5 π 12 = 3 − 1 2 2 = 6 − 2 4 \cos\dfrac{5\pi}{12} = \dfrac{\sqrt3 - 1}{2\sqrt2} = \dfrac{\sqrt6 - \sqrt2}{4} cos 12 5 π = 2 2 3 − 1 = 4 6 − 2 ;
(1 pt) sin 5 π 12 = 3 + 1 2 2 = 6 + 2 4 \sin\dfrac{5\pi}{12} = \dfrac{\sqrt3 + 1}{2\sqrt2} = \dfrac{\sqrt6 + \sqrt2}{4} sin 12 5 π = 2 2 3 + 1 = 4 6 + 2 .
4. (2 pts)
(1 pt) sin 2 x cos x = ( e i x − e − i x 2 i ) 2 × e i x + e − i x 2 = − 1 8 ( e 2 i x − 2 + e − 2 i x ) ( e i x + e − i x ) \sin^2 x\cos x = \left(\dfrac{e^{ix} - e^{-ix}}{2i}\right)^2 \times \dfrac{e^{ix} + e^{-ix}}{2} = -\dfrac18\left(e^{2ix} - 2 + e^{-2ix}\right)\left(e^{ix} + e^{-ix}\right) sin 2 x cos x = ( 2 i e i x − e − i x ) 2 × 2 e i x + e − i x = − 8 1 ( e 2 i x − 2 + e − 2 i x ) ( e i x + e − i x ) .
(1 pt) = − 1 8 ( e 3 i x − e i x − e − i x + e − 3 i x ) = − 1 8 ( 2 cos ( 3 x ) − 2 cos x ) = cos x − cos ( 3 x ) 4 = -\dfrac18\left(e^{3ix} - e^{ix} - e^{-ix} + e^{-3ix}\right) = -\dfrac18\Big(2\cos(3x) - 2\cos x\Big) = \dfrac{\cos x - \cos(3x)}{4} = − 8 1 ( e 3 i x − e i x − e − i x + e − 3 i x ) = − 8 1 ( 2 cos ( 3 x ) − 2 cos x ) = 4 cos x − cos ( 3 x ) .
Exercice 2
1. (1 pt) ( 1 + i ) 2 = 2 i (1 + i)^2 = 2i ( 1 + i ) 2 = 2 i et ( 1 + i ) 3 = − 2 + 2 i (1 + i)^3 = -2 + 2i ( 1 + i ) 3 = − 2 + 2 i . Donc P ( 1 + i ) = ( − 2 + 2 i ) − ( 5 + 5 i ) ( 2 i ) + 18 i ( 1 + i ) + 10 − 10 i = ( − 2 + 2 i ) + ( 10 − 10 i ) + ( − 18 + 18 i ) + ( 10 − 10 i ) = 0 P(1 + i) = (-2 + 2i) - (5 + 5i)(2i) + 18i(1 + i) + 10 - 10i = (-2 + 2i) + (10 - 10i) + (-18 + 18i) + (10 - 10i) = 0 P ( 1 + i ) = ( − 2 + 2 i ) − ( 5 + 5 i ) ( 2 i ) + 18 i ( 1 + i ) + 10 − 10 i = ( − 2 + 2 i ) + ( 10 − 10 i ) + ( − 18 + 18 i ) + ( 10 − 10 i ) = 0 .
2. (2 pts)
(1 pt) ( z − 1 − i ) ( z 2 + p z + q ) = z 3 + ( p − 1 − i ) z 2 + ( q − ( 1 + i ) p ) z − ( 1 + i ) q (z - 1 - i)(z^2 + pz + q) = z^3 + \big(p - 1 - i\big)z^2 + \big(q - (1 + i)p\big)z - (1 + i)q ( z − 1 − i ) ( z 2 + p z + q ) = z 3 + ( p − 1 − i ) z 2 + ( q − ( 1 + i ) p ) z − ( 1 + i ) q .
(1 pt) Identification : p − 1 − i = − 5 − 5 i p - 1 - i = -5 - 5i p − 1 − i = − 5 − 5 i donne p = − 4 − 4 i p = -4 - 4i p = − 4 − 4 i ; − ( 1 + i ) q = 10 − 10 i -(1 + i)q = 10 - 10i − ( 1 + i ) q = 10 − 10 i donne q = − 10 + 10 i 1 + i = ( − 10 + 10 i ) ( 1 − i ) 2 = 10 i q = \dfrac{-10 + 10i}{1 + i} = \dfrac{(-10 + 10i)(1 - i)}{2} = 10i q = 1 + i − 10 + 10 i = 2 ( − 10 + 10 i ) ( 1 − i ) = 10 i . Contrôle : q − ( 1 + i ) p = 10 i + ( 1 + i ) ( 4 + 4 i ) = 10 i + 8 i = 18 i q - (1 + i)p = 10i + (1 + i)(4 + 4i) = 10i + 8i = 18i q − ( 1 + i ) p = 10 i + ( 1 + i ) ( 4 + 4 i ) = 10 i + 8 i = 18 i .
3. (3 pts)
(1 pt) ( 2 − 2 i ) 2 = 4 − 8 i + 4 i 2 = − 8 i (2 - 2i)^2 = 4 - 8i + 4i^2 = -8i ( 2 − 2 i ) 2 = 4 − 8 i + 4 i 2 = − 8 i .
(1 pt) z 2 − ( 4 + 4 i ) z + 10 i = 0 z^2 - (4 + 4i)z + 10i = 0 z 2 − ( 4 + 4 i ) z + 10 i = 0 : Δ = ( 4 + 4 i ) 2 − 40 i = 32 i − 40 i = − 8 i = ( 2 − 2 i ) 2 \Delta = (4 + 4i)^2 - 40i = 32i - 40i = -8i = (2 - 2i)^2 Δ = ( 4 + 4 i ) 2 − 40 i = 32 i − 40 i = − 8 i = ( 2 − 2 i ) 2 .
(1 pt) z = 4 + 4 i ± ( 2 − 2 i ) 2 z = \dfrac{4 + 4i \pm (2 - 2i)}{2} z = 2 4 + 4 i ± ( 2 − 2 i ) : 3 + i 3 + i 3 + i ou 1 + 3 i 1 + 3i 1 + 3 i . Les solutions de P ( z ) = 0 P(z) = 0 P ( z ) = 0 sont 1 + i 1 + i 1 + i , 3 + i 3 + i 3 + i et 1 + 3 i 1 + 3i 1 + 3 i .
4. (2 pts)
(1 pt) z C − z A z B − z A = 2 i 2 = i \dfrac{z_C - z_A}{z_B - z_A} = \dfrac{2i}{2} = i z B − z A z C − z A = 2 2 i = i .
(1 pt) A C = A B AC = AB A C = A B et ( A B → , A C → ) = π 2 [ 2 π ] \big(\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}\big) = \dfrac{\pi}{2}\ [2\pi] ( A B , A C ) = 2 π [ 2 π ] : le triangle A B C ABC A BC est rectangle isocèle en A A A .
5. (2 pts)
(1 pt) A B = A C AB = AC A B = A C et ( A B → , A C → ) = π 2 \big(\overrightarrow{AB}, \overrightarrow{AC}\big) = \dfrac{\pi}{2} ( A B , A C ) = 2 π : l'angle de r r r est π 2 \dfrac{\pi}{2} 2 π .
(1 pt) z ′ − ( 1 + i ) = i ( z − ( 1 + i ) ) z' - (1 + i) = i\big(z - (1 + i)\big) z ′ − ( 1 + i ) = i ( z − ( 1 + i ) ) , soit z ′ = i z + 2 z' = iz + 2 z ′ = i z + 2 . Contrôle : i ( 3 + i ) + 2 = 1 + 3 i = z C i(3 + i) + 2 = 1 + 3i = z_C i ( 3 + i ) + 2 = 1 + 3 i = z C .
6. (2 pts)
(1 pt) Le triangle A B C ABC A BC étant rectangle isocèle en A A A , A B D C ABDC A B D C est un carré si et seulement si B D → = A C → \overrightarrow{BD} = \overrightarrow{AC} B D = A C .
(1 pt) z D = z B + z C − z A = ( 3 + i ) + ( 1 + 3 i ) − ( 1 + i ) = 3 + 3 i z_D = z_B + z_C - z_A = (3 + i) + (1 + 3i) - (1 + i) = 3 + 3i z D = z B + z C − z A = ( 3 + i ) + ( 1 + 3 i ) − ( 1 + i ) = 3 + 3 i .
Compétences évaluées
Question
Compétence (objectif de la fiche du chapitre)
Ex. 1, 1 et 2
O1 et O4 Formes algébrique, trigonométrique, exponentielle ; quotient
Ex. 1, 3
O8 Établir une formule de trigonométrie
Ex. 1, 4
O8 Linéariser avec les formules d'Euler
Ex. 2, 1 à 3
O9 et O10 Racine carrée, équation du second degré, équation du troisième degré connaissant une racine
Ex. 2, 4 et 6
O11 Nature d'une configuration géométrique
Ex. 2, 5
O12 Écriture complexe d'une rotation